ملاصدرای شیرازی
قسمت ششم و پایانی
حکمت متعالیه


مکتب ملاصدرا که حکمت متعالیه نامیده می شود، بر اصل «وجود» و تمایز آن از «ماهیت» استوار است. پیش از ملاصدرا فیلسوفان قادر به فهم تفاوت این دو نبودند، اما ملاصدرا مرز این دو مفهوم را به خوبی روشن نمود. بنابر دیدگاه او، بدیهی ترین مسئله جهان، مسئله وجود یا هستی است که ما با علم حضوری و دریافت درونی خود آن را درک کرده و نیازی به اثبات آن نداریم. اما ماهیت آن چیزی است که سبب گوناگونی و تکثر پدیده ها می شود و به هر وجود قالبی ویژه می بخشد. همه پدیده های جهان در یک اصل مشترکند که همان «وجود» نام دارد و وجود یگانه است زیرا از هستی بخش (یعنی خداوند یگانه) سرچشمه گرفته، اما ویژگی های هر یک از این پدیده ها از تفاوت میان ذات و ماهیت آن ها حکایت دارد. برابر این دیدگاه، اصل بر وجود اشیا» است و ماهیت معلول وجود به شمار می آید.
ملاصدرا در مخالفت با استادش میرداماد که خود پیرو سهروردی بود، مدعی شد که «وجود» امری حقیقی است و ماهیت امری اعتباری. صدرا درباره حرکت نیز نظریه جدیدی عرضه کرد که به حرکت جوهری مشهور است. تا قبل از آن تمامی فلاسفه مسلمان معتقد به وجود حرکت در مقولات نه گانه عرض بودند و حرکت را در جوهر محال می دانستند. اما صدرا معتقد به حرکت در جوهر نیز بود و موفق شد چهار جریان فکری یعنی کلام، عرفان، فلسفه افلاطون و فلسفه ارسطو را در یک نقطه گرد آورد و نظام فلسفی جدید و مستقلی به وجود آورد.
آثار
آثار صدرا را بالغ بر پنجاه دانسته اند، که می شود آنها را برحسب نوع تفکر موجود در پشت هرکدام در دو دسته اصلی جای داد: علوم نقلی و علوم عقلی.
الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه العقلیه; مفاتیح الغیب; اسرار الآیات; التعلیقه علی الهیات الشفا» (ناتمام); شرح اصول الکافی (ناتمام); المشاعر; ایقاظ النائمین; رساله فی الواردات القلبیه (التسبیحات القلبیه); رساله فی الحشر; رساله فی اتصاف الماهیه بالوجود; رساله فی التشخص; رساله فی الحدوث; رساله فی القضا» والقدر; رساله فی سریان الوجود; رساله مسماه باکسیر العارفین; تفسیر القرآن الکریم: آیه النور، آیه الکرسی، سوره الاعلی، سوره البقره (ناتمام)، سوره الجمعه، سوره الحدید، سوره الزلزال، سوره السجده، سوره الطارق، سوره الفاتحه، سوره الواقعه، سوره التوحید، سوره الیس; سه اصل; رساله العرشیه; المبدا والمعاد; زاد المسافر (زاد السالک); رساله الوجود; الحرکه الجوهریه; دیوان شعر (جمع آوری ملامحسن فیض); نامه ها (دو نامه به میرداماد و...) و...
منبع : دانشنامه آزاد ، ویکی پدیا